เฮือนไทลื้อแม่แสงดา

ข้อมูลแหล่งเรียนรู้: เฮือนไทลื้อแม่แสงดา (พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านมีชีวิต)

1. เรื่องราวและประวัติความเป็นมา

"เฮือนไทลื้อแม่แสงดา" หรือบ้านของแม่แสงดา สมฤทธิ์ (ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์-ทอผ้า ปี 2529) ตั้งอยู่ที่บ้านหย่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา เป็นเรือนไม้เก่าแก่ที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของชาวไทลื้อที่อพยพมาจากสิบสองปันนาได้อย่างชัดเจนที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย

เรือนหลังนี้สร้างขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2485 โดยตัวเรือนเป็นแบบ "เฮือนไม้ใต้ถุนสูง" ตามสถาปัตยกรรมไทลื้อดั้งเดิม โครงสร้างใช้ไม้เนื้อแข็ง มุงหลังคาด้วยแป้นเกล็ด (แผ่นไม้) ซึ่งปัจจุบันหาชมได้ยาก จุดเด่นคือการออกแบบที่ไม่มีการตอกตะปูแต่ใช้การเข้าไม้และขื่อแบบโบราณ

แม่แสงดา สมฤทธิ์ ผู้เป็นเจ้าของบ้าน เดิมเป็นช่างทอผ้าที่มีฝีมือเป็นเลิศ ท่านได้อนุรักษ์ลวดลายผ้าทอไทลื้อ โดยเฉพาะ "ลายน้ำไหล" และ "ลายเกาะ" ให้คงอยู่ หลังจากท่านเสียชีวิต ทายาทและชุมชนได้ร่วมกันรักษาเรือนหลังนี้ไว้ให้เป็นพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาทั้งเรื่องที่อยู่อาศัยและศิลปะการทอผ้า

2. รายละเอียดแหล่งเรียนรู้

• การจัดแสดง: ภายในและบริเวณรอบบ้านแบ่งเป็นโซนต่างๆ เช่น

  • ใต้ถุนบ้าน: จัดแสดงอุปกรณ์การทอผ้า เครื่องปั่นฝ้าย และกี่ทอผ้าโบราณที่ยังใช้งานได้จริง

  • บนตัวเรือน: จัดแสดงเครื่องใช้ไม้สอยในชีวิตประจำวันของชาวไทลื้อ ห้องนอน ห้องครัว (เตาไฟโบราณ) และภาพถ่ายประวัติศาสตร์

  • ศูนย์เรียนรู้การทอผ้า: มีการสาธิตการทอผ้าลายน้ำไหล และจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นเมือง

3. ข้อมูลการเดินทางและสถานที่ตั้ง

• สถานที่ตั้ง: เลขที่ 22 หมู่ 4 ตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา 56110

• พิกัด (Google Maps): https://goo.gl/maps/7J9W4u1z9Kx

• ละติจูด: 19.3563° N

• ลองติจูด: 100.3015° E

4. ข้อมูลการเข้าชมและสิ่งอำนวยความสะดวก

• เวลาทำการ: เปิดทุกวัน เวลา 08.30 – 16.30 น. (ควรติดต่อล่วงหน้าหากต้องการวิทยากรนำชม)

• ค่าเข้าชม: ไม่เสียค่าเข้าชม (สามารถบริจาคเพื่อการบำรุงรักษาได้ตามกำลังศรัทธา)

• สิ่งอำนวยความสะดวก:

  • ที่จอดรถบริเวณใกล้เคียง

  • ห้องน้ำสะอาด

  • ร้านจำหน่ายสินค้าโอทอป (ผ้าทอไทลื้อ)

  • วิทยากรท้องถิ่น (ส่วนใหญ่เป็นลูกหลานและเครือข่ายกลุ่มทอผ้า)