กลุ่มทอผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ บ้านทุ่งกล้วย

เอกสารประกอบการเรียนรู้: ภูมิปัญญาผ้าทอไทลื้อบ้านทุ่งกล้วย

(กลุ่มทอผ้าฝ้าย ย้อมสีจากดอกฝ้ายและวัสดุธรรมชาติ)

อำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา

1. เรื่องราวและประวัติความเป็นมา (Story & History)

“จากเมล็ดฝ้ายสิบสองปันนา สู่ผืนผ้าลายน้ำไหลแห่งภูซาง”

ประวัติศาสตร์ของกลุ่มทอผ้าบ้านทุ่งกล้วย ผูกพันอย่างแนบแน่นกับวิถีชีวิตของ ชาวไทลื้อ ที่อพยพมาจากดินแดนสิบสองปันนาในอดีต เมื่อครั้งอพยพมานั้น บรรพบุรุษได้นำเมล็ดพันธุ์ฝ้ายติดตัวมาด้วยเพื่อปลูกและใช้ในครัวเรือน การทอผ้าจึงไม่ได้เป็นเพียงอาชีพ แต่คือ “มรดกทางวัฒนธรรม” ที่ถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกมานานนับร้อยปี

ในอดีต ชาวบ้านทุ่งกล้วยทอผ้าเพื่อใช้เองเป็นหลัก (ทอใช้ในบ้าน) จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2531 ภายใต้การนำของกำนันในขณะนั้นและกลุ่มแม่บ้าน ได้มีการรวมตัวกันอย่างจริงจังเพื่อยกระดับจากการทอใช้เอง สู่การผลิตเพื่อสร้างรายได้เสริมในช่วงว่างเว้นจากการทำนาและไร่ยางพารา จนกระทั่งได้รับการยกฐานะเป็น "วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าไทลื้อบ้านทุ่งกล้วย" และกลายเป็นศูนย์หัตถกรรมที่สำคัญของอำเภอภูซาง

เอกลักษณ์สำคัญ:

การย้อมสีธรรมชาติ: จุดเด่นที่สุดคือการใช้สีจากวัสดุในท้องถิ่น เช่น เปลือกไม้ประดู่ (สีน้ำตาล), คราม (สีน้ำเงิน), ขนุน (สีเหลือง), และการใช้โคลนเพื่อให้ได้โทนสีที่นุ่มนวล

ลายผ้าโบราณ: เน้น "ลายน้ำไหล" ซึ่งเป็นอัตลักษณ์ของไทลื้อ รวมถึงการประยุกต์ลวดลายจากธรรมชาติและสัตว์ในท้องถิ่น เช่น ลายดอกไม้ ลายผีเสื้อ และลายช้างม้า โดยใช้เทคนิคการทอที่ประณีต

2. รายละเอียดแหล่งเรียนรู้ (Learning Center Details)

ศูนย์หัตถกรรมแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงที่จำหน่ายสินค้า แต่เป็น “โรงเรียนมีชีวิต” ที่ผู้มาเยือนสามารถเรียนรู้กระบวนการผลิตผ้าฝ้ายแบบครบวงจร (Value Chain) ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ:

จุดเรียนรู้วัตถุดิบ: สวนปลูกฝ้ายและการสาธิตการ "อิ้วฝ้าย" (แยกเมล็ด), "ดีดฝ้าย", "ปั่นฝ้าย" ให้เป็นเส้นใย

จุดเรียนรู้การย้อมสี: สาธิตกรรมวิธีการสกัดสีจากเปลือกไม้และพืชพรรณธรรมชาติ การต้มและการหมักเพื่อให้สีติดทน

จุดเรียนรู้การทอผ้า: ชมการทอด้วยกี่มือโบราณ การสอดประสานเส้นด้ายเกิดเป็นลวดลายมุกและลายน้ำไหล

จุดแสดงผลิตภัณฑ์: การแปรรูปผ้าทอเป็นผลิตภัณฑ์ทันสมัย เช่น กระเป๋าจากเส้นใยกล้วย, เสื้อผ้าสำเร็จรูป และผ้าขาวม้าคุณภาพสูง

3.เวลาทำการและสิ่งอำนวยความสะดวก (Service & Facilities)

เวลาเปิดทำการ: เปิดบริการทุกวัน เวลา 08:30 – 17:00 น. (แนะนำให้ติดต่อล่วงหน้าหากต้องการชมการสาธิตแบบกลุ่มใหญ่)

เบอร์โทรศัพท์ติดต่อ: 086-197-2919 (คุณเปลี่ยน ดีจิตร - ประธานกลุ่ม)

สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับผู้มาเรียนรู้:

พื้นที่สาธิตการทอผ้าและโรงย้อมสี

ร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์ชุมชน (Showroom)

วิทยากรท้องถิ่น (ปราชญ์ชาวบ้าน) คอยให้คำแนะนำ

พื้นที่จอดรถสะดวกสบายสำหรับรถยนต์ส่วนบุคคลและรถตู้

ห้องน้ำสะอาดให้บริการภายในศูนย์ฯ