ศูนย์เรียนรู้การพัฒนาเกษตรอ่างเก็บน้ำห้วยไฟอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

แหล่งเรียนรู้ศาสตร์พระราชา ตำบลภูซาง อำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา

เรื่องราวและประวัติความเป็นมา (The Story of Huai Fai)

ในช่วงปี พ.ศ. 2518 - 2522 ราษฎรในพื้นที่บ้านทุ่งกระเทียม (เดิมคือบ้านทุ่งติ้ว) ตำบลภูซาง จังหวัดพะเยา ต้องประสบกับวิกฤตการณ์ทางธรรมชาติอย่างหนัก เนื่องจากผืนป่าต้นน้ำถูกทำลาย ส่งผลให้เกิดปัญหาน้ำท่วมฉับพลันในฤดูน้ำหลาก และขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรงในฤดูแล้ง ลำน้ำห้วยไฟซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงชุมชนไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้ได้เพียงพอ ทำให้เกษตรกรไม่มีน้ำทำนา ผลผลิตเสียหาย ชุมชนขาดแคลนอาหาร จนราษฎรจำนวนมากต้องตัดสินใจอพยพทิ้งถิ่นฐานไปขายแรงงานยังต่างจังหวัด

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2523 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรอ่างเก็บน้ำร่องส้าน และทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่อำเภอเชียงคำ (ในขณะนั้น) ในโอกาสนี้นายสนิท คำงามผู้ใหญ่บ้านทุ่งติ้ว ได้เข้าเฝ้าฯ ถวายฎีกาขอพระราชทานความช่วยเหลือในการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อแก้ไขปัญหาปากท้องของชาวบ้าน

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณ พระองค์ทรงมีพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยไฟขึ้น โดยโครงการเริ่มดำเนินการและก่อสร้างแล้วเสร็จในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2526 เป็นอ่างเก็บน้ำทำนบดินที่กลายเป็น "สายเลือดใหญ่" หล่อเลี้ยงพื้นที่การเกษตรกว่า 3,000 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 8 หมู่บ้าน ช่วยให้ราษฎรหวนคืนสู่มาตุภูมิเพื่อประกอบอาชีพเกษตรกรรมได้อย่างยั่งยืนอีกครั้ง

2. รายละเอียดแหล่งเรียนรู้ (Learning Center Details)

ต่อมาในปี พ.ศ. 2551 จังหวัดพะเยาได้บูรณาการหน่วยงานสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จัดตั้ง"ศูนย์เรียนรู้การพัฒนาเกษตรอ่างเก็บน้ำห้วยไฟอันเนื่องมาจากพระราชดำริ"ขึ้นบนเนื้อที่กว่า 57 ไร่ เพื่อเป็นศูนย์กลางในการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการเกษตรตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือ:

การทดสอบพันธุ์ข้าว:ศูนย์ฯ เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี (โดยเฉพาะพันธุ์สันป่าตอง 1) เพื่อกระจายให้แก่เกษตรกรในพื้นที่

เกษตรอินทรีย์:สาธิตการปลูกพืชผักสวนครัวและพืชไร่โดยไม่ใช้สารเคมี เน้นการปรับปรุงบำรุงดินด้วยปุ๋ยหมักและน้ำหมักชีวภาพ

การบริหารจัดการน้ำ:เรียนรู้ระบบการกระจายน้ำจากอ่างเก็บน้ำเข้าสู่แปลงนาอย่างมีประสิทธิภาพ

การประมงและปศุสัตว์:ส่งเสริมการเลี้ยงปลาในกระชังและการเลี้ยงสัตว์เพื่อลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ในครัวเรือน

เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2552สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมและเปิดศูนย์เรียนรู้อย่างเป็นทางการ นับเป็นมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้แก่พสกนิกรชาวภูซาง

3. ข้อมูลการเดินทางและสถานที่ตั้ง

สถานที่ตั้ง:บ้านทุ่งกระเทียม หมู่ที่ 11 ตำบลภูซาง อำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา 56110

เวลาเปิดทำการ:เปิดให้เข้าชมและศึกษาเรียนรู้ทุกวัน เวลา 08.30 – 16.30 น. (สำหรับบริเวณสันเขื่อนสามารถชมทัศนียภาพได้จนถึงช่วงเย็น)

4. สิ่งอำนวยความสะดวก

ศูนย์บริการข้อมูล:มีเจ้าหน้าที่ให้คำแนะนำเกี่ยวกับฐานเรียนรู้ต่างๆ

แปลงสาธิตการเกษตร:พื้นที่จัดแสดงการปลูกพืชหมุนเวียนและเกษตรผสมผสาน

จุดชมทิวทัศน์:บริเวณสันเขื่อนมีความสวยงาม มองเห็นทัศนียภาพของภูเขาและผืนน้ำ เหมาะแก่การพักผ่อน

ที่จอดรถ:รองรับรถยนต์ส่วนบุคคลและรถนำเที่ยวขนาดใหญ่

ห้องน้ำสะอาด:มีให้บริการภายในบริเวณศูนย์เรียนรู้

ร้านค้าชุมชน:ในบางช่วงจะมีผลผลิตจากเกษตรกรในโครงการวางจำหน่าย เช่น ข้าวสารคุณภาพดี และผักปลอดภัย