เอกสารสื่อการเรียนรู้: ประวัติ ความสำคัญ และแหล่งเรียนรู้ "วันแม่แห่งชาติ"

ส่วนที่ 1: เนื้อหาบทเรียนและประวัติความเป็นมา

บทนำ

"วันแม่แห่งชาติ" ในประเทศไทย ตรงกับวันที่ 12 สิงหาคม ของทุกปี ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงเป็น "แม่ของแผ่นดิน" วันนี้ถือเป็นวันสำคัญที่ปวงชนชาวไทยจะได้ร่วมกันแสดงความกตัญญูกตเวทิตา ระลึกถึงพระคุณของมารดาผู้ให้กำเนิด ตลอดจนเทิดพระเกียรติคุณในพระราชกรณียกิจนานัปการที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทย

1. วิวัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงวันแม่ในประเทศไทย

เส้นทางประวัติศาสตร์ของวันแม่แห่งชาติในประเทศไทย ไม่ได้เริ่มต้นที่วันที่ 12 สิงหาคมมาตั้งแต่แรก แต่ได้ผ่านการปรับเปลี่ยนวันและหน่วยงานผู้จัดมาหลายยุคสมัย โดยแบ่งออกเป็น 4 ยุคสำคัญ ดังนี้:

1.1 ยุคเริ่มต้น (10 มีนาคม พ.ศ. 2486)

ผู้จัดงาน: กระทรวงสาธารณสุข
สถานที่จัด: ณ สวนอัมพร กรุงเทพมหานคร
ความเป็นมา: จัดขึ้นเป็นครั้งแรกเพื่อส่งเสริมบทบาทของสตรีและการดูแลสุขภาพอนามัยของแม่และเด็กในสังคมไทย แต่เนื่องจากช่วงเวลาดังกล่าวเกิดภาวะสงครามโลกครั้งที่ 2 การจัดงานในปีถัดๆ มาจึงต้องงดไปชั่วคราว

1.2 ยุคสภาวัฒนธรรมแห่งชาติ (15 เมษายน พ.ศ. 2493)

ผู้จัดงาน: สำนักวัฒนธรรมฝ่ายหญิง สภาวัฒนธรรมแห่งชาติ
ความเป็นมา: หลังสงครามสงบลง คณะรัฐมนตรีในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม มีมติรับรองเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2493 ให้กำหนดวันที่ 15 เมษายน ของทุกปี เป็นวันแม่แห่งชาติ
กิจกรรม: มีการจัดพิธีทางศาสนา การประกวดคำขวัญวันแม่ และการประกวด "แม่ของชาติ" เพื่อยกย่องคุณงามความดีของแม่ อย่างไรก็ตาม เมื่อกระทรวงวัฒนธรรมถูกยุบลงในเวลาต่อมา การจัดงานจึงขาดงบประมาณและหน่วยงานสนับสนุนจนต้องหยุดชะงักไป

1.3 ยุคสมาคมครูคาทอลิกแห่งประเทศไทย (4 ตุลาคม พ.ศ. 2515)

ผู้จัดงาน: สมาคมครูคาทอลิกแห่งประเทศไทย
ความเป็นมา: มีการรื้อฟื้นจัดงานวันแม่ขึ้นอีกครั้งในวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2515 เพื่อปลูกฝังคุณธรรมความกตัญญูในหมู่เยาวชน แต่จัดได้เพียงปีเดียวเท่านั้น เนื่องจากยังขาดการประสานงานในระดับภาพรวมของประเทศ

1.4 ยุคปัจจุบัน (12 สิงหาคม พ.ศ. 2519 เป็นต้นมา)

ผู้จัดงาน: สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
ความเป็นมา: คณะกรรมการอำนวยการสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทยฯ ได้มีมติกำหนดวันแม่แห่งชาติขึ้นใหม่ให้เป็นวันที่แน่นอน โดยถือเอาวันคล้ายวันพระราชสมภพของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง วันที่ 12 สิงหาคม เป็น "วันแม่แห่งชาติ" ตั้งแต่ พ.ศ. 2519 สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

2. พระราชกรณียกิจและบทบาท "แม่ของแผ่นดิน"

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเปี่ยมด้วยพระเมตตาและพระมหากรุณาธิคุณต่อปวงชนชาวไทย เปรียบประดุจแม่ที่ทรงดูแลบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้แก่ลูกๆ ทั่วประเทศ พระราชกรณียกิจที่สำคัญ ได้แก่:

มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ: ทรงส่งเสริมหัตถกรรมพื้นบ้าน เช่น การทอผ้าไทย (ผ้าไทยจิตรลดา, ผ้าไหมมัดหมี่) งานจักสานลิเภา และงานคร่ำ เพื่อให้ราษฎรในชนบทมีอาชีพเสริมและรายได้ที่มั่นคง
การอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม: ทรงดำเนินโครงการ "บ้านเล็กในป่าใหญ่" โครงการ "ฟาร์มตัวอย่าง" และทรงมีพระราชดำรัสเกี่ยวกับการอนุรักษ์ป่าไม้ว่า "พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ฟื้นฟูความชุ่มชื้นให้แก่แผ่นดิน"
การส่งเสริมสุขภาพและสุขอนามัย: ทรงดำรงตำแหน่งสภานายิกาสภากาชาดไทย ทรงส่งเสริมหน่วยแพทย์พระราชทานและการดูแลสุขภาพสตรีและเด็กในพื้นที่ห่างไกล
พระราชทานคำขวัญวันแม่แห่งชาติ: ในทุกๆ ปี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานคำขวัญวันแม่แห่งชาติ เพื่อเป็นข้อคิดเตือนใจให้ลูกทุกคนตระหนักถึงหน้าที่ ความกตัญญู และการทำคุณประโยชน์ให้แก่แผ่นดิน

3. สัญลักษณ์และกิจกรรมสำคัญในวันแม่แห่งชาติ

3.1 ดอกมะลิ: ดอกไม้สัญลักษณ์ประจำวันแม่

เหตุผลที่ใช้ "ดอกมะลิ" เป็นดอกไม้สัญลักษณ์ประจำวันแม่แห่งชาติ เนื่องจาก:

สีขาวบริสุทธิ์: เปรียบเสมือนความรักอันบริสุทธิ์ที่แม่มีต่อลูกโดยปราศจากเงื่อนไข
ส่งกลิ่นหอมแรงและหอมได้นาน: เปรียบเหมือนความรักของแม่ที่หอมอบอวลและยั่งยืนอยู่ในใจลูกตลอดเวลา
ออกดอกได้ตลอดทั้งปี: เปรียบเหมือนความห่วงใยและการปกป้องคุ้มครองของแม่ที่ไม่เคยลดน้อยถอยลงตามกาลเวลา

3.2 กิจกรรมที่นิยมปฏิบัติในวันแม่แห่งชาติ

กิจกรรมในครอบครัว: ลูกๆ นำพวงมาลัยดอกมะลิไปกราบขอพรแม่ แสดงความรัก ความกตัญญู และขอขมาในสิ่งที่เคยล่วงเกิน
กิจกรรมทางศาสนาและสาธารณประโยชน์: ทำบุญตักบาตร ถวายเป็นพระราชกุศล และร่วมกิจกรรมจิตอาสาบำเพ็ญประโยชน์ต่อส่วนรวม
การประดับธงและไฟเฉลิมพระเกียรติ: ประดับธงชาติไทยและธงประจำพระองค์ (ธงสีฟ้า อักษรพระนามาภิไธย ส.ก.) ตามอาคารบ้านเรือนและสถานที่ราชการ
การคัดเลือกแม่ดีเด่นและลูกกตัญญู: สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทยฯ จัดพิธีมอบรางวัล "แม่ดีเด่นแห่งชาติ" และ "ลูกที่มีความกตัญญูกตเวทีอย่างสูงต่อแม่" ในระดับประเทศ
รายละเอียดแหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม
ผู้ที่สนใจศึกษาประวัติศาสตร์ พระราชกรณียกิจ และความรู้เกี่ยวกับวันแม่แห่งชาติเพิ่มเติม สามารถเข้าชมและเรียนรู้ได้จากแหล่งเรียนรู้สำคัญ ดังนี้:
1. พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
  - สถานที่: ณ หอรัษฎากรพิพัฒน์ ในพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร
  - สิ่งที่น่าเรียนรู้: นิทรรศการฉลองพระองค์ ประวัติการฟื้นฟูผ้าไทย และฉลองพระองค์ชุดไทยพระราชนิยม 8 แบบ
  - เว็บไซต์: www.qsmtthailand.org
2. ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร / ศูนย์ศิลปาชีพเกาะเกิด
  - สถานที่: จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
  - สิ่งที่น่าเรียนรู้: การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น งานหัตถกรรมไทยหลากหลายสาขาตามพระราชดำริในการสร้างอาชีพให้แก่เกษตรกรไทย
  - เว็บไซต์: www.sacit.or.th (สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย)
3. สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
  - สิ่งที่น่าเรียนรู้: ข้อมูลคลังประวัติวันแม่แห่งชาติ รายชื่อแม่ดีเด่น คำขวัญวันแม่ประจำปีต่างๆ และกิจกรรมส่งเสริมสถาบันครอบครัว
  - เว็บไซต์: www.ncswt.or.th
4. หอสมุดแห่งชาติ และคลังสารสนเทศดิจิทัลกรมศิลปากร
  - สิ่งที่น่าเรียนรู้: เอกสารจดหมายเหตุ เอกสารประวัติศาสตร์การจัดงานวันแม่ตั้งแต่ พ.ศ. 2486 และหนังสือเทิดพระเกียรติ เช่น หนังสือ "แม่หลวงของปวงชน"
  - เว็บไซต์: www.nlt.go.th

ระบบเรียนออนไลน์

ยืนยันตัวตน

ผู้เรียน